Komunikacja wizualna w przestrzeni publicznej
na przykładzie piktogramów olimpijskich.

Część pierwsza – początki.

Piktogram jest mały, ale dużo potrafi pokazać. To jedno z ważniejszych narzędzi komunikacyjnych używanych między innymi w infografice.

Piktogram, inaczej znak, jest obrazkiem, który przekazuje swoje znaczenie poprzez ilustracyjne podobieństwo do obiektu fizycznego. Odbiorca łatwiej zapamięta informację w formie obrazka. Początki piktogramu sięgają czasów prehistorycznych (ściany jaskiń) i starożytnych (egipskie hieroglify, pismo Majów, wczesne formy alfabetu chińskiego)

Na początku XX wieku ruch ISOTYPE, czyli metoda wyjaśniająca współczesny świat za pomocą języka wizualnego wprowadziła piktogram do szerszej przestrzeni publicznej. Komunikacja obrazkowa przyjęła się bardzo szybko w odradzającym się właśnie ruchu nowożytnych igrzysk olimpijskich. Stylizowane figury pozwalają szybciej i skuteczniej przekazywać informacje zarówno widzom, jak i sportowcom. Są na tyle uniwersalne, że rozumieją je wszyscy bez względu na różnice językowe lub odmienne podłoże kulturowe.
Pierwsze piktogramy ilustrujące dyscypliny sportowe pojawiły się w 1936 roku na IV Olimpiadzie Zimowej w niemieckim Garmisch Partenkirchen. Ten poniżej symbolizuje hokej na lodzie.

Kontynuacją tych znaków były piktogramy z letniej Olimpiady w Berlinie w 1936 roku.
piktogramy berlin 1936piktogramy Berlin 1936

Następne próby użycia ikon służących do ułatwienia komunikacji podczas wydarzeń sportowych możemy oglądać na piktogramach z pierwszej powojennej letniej Olimpiady w Londynie w 1948 roku. Londyńskie piktogramy nie były jeszcze spójnym systemem komunikacyjnym, ale raczej serią ilustracji obrazujących dyscypliny sportowe.

Jak pokazuje ilustracja powyżej, autorzy koncepcji poszli tu o krok dalej. Powstały również piktogramy symbolizujące wydarzenia – ceremonię otwarcia i zamknięcia igrzysk. Były też drukowane na biletach wstępu – każda cena miała charakterystyczny kolor, a każdy sport miał odpowiedni symbol. Ułatwiało to znacznie kontrolerom ich sprawdzanie i kierowanie widzów w odpowiednie miejsca. Musieli oni tylko rozpoznać symbol zdarzenia, kolor odpowiadający cenie miejsc siedzących oraz datę i sesję.

Pierwszy oficjalny komplet piktogramów olimpijskich powstał dla igrzysk w Tokio w 1964 roku. Japoński system piktogramów został opracowany przez zespół projektantów prowadzony przez Katsumi Masaru i Yoshiro Yamashita. Autorzy wprowadzili przekaz wizualny na wyższy poziom, tworząc pełny system typografii, kolorów i symboli, który mógł być stosowany w olimpijskich platformach komunikacyjnych.

Ich wizja inspirowana była częściowo rozwojem opisującej otaczający nas świat koncepcji infograficznej, a co za tym idzie języka projektowego, opracowanego przez Otto Neuratha i Gerda Arntza, czyli głównych przedstawicieli wspomnianego wyżej ruchu ISOTYPE.
Japończycy, oprócz piktogramów olimpijskich zaprojektowali cały system ogólnych piktogramów zastępujących komunikację werbalną. Bo przecież japońskiego nikt nie zna! Warto zauważyć, że był to nie tylko pierwszy tak kompletny zestaw – obejmujący 20 dyscyplin sportowych i 39 piktogramów usług około olimpijskich – ale również pierwszy zbiór symboli tak konsekwentnie wykorzystujący sylwetkę człowieka do budowy niemal każdego ze znaków.

Warto zacytować w tym miejscu słowa Jilly Traganau, wykładowczyni w School of Art and Design History and Theory at Parsons School of Design w Nowym Jorku:
Ponieważ Japonia nie przyjęła zasad międzynarodowych znaków drogowych, wprowadzonych na konferencji genewskiej ONZ w 1949 roku i zaakceptowanych przez większość krajów europejskich, olimpiada została uznana przez grafików za szansę na stworzenie bardziej jednolitego i czytelnego na całym świecie symbolicznego języka. To właśnie podążając tym tropem, poszukując powszechnie zrozumiałego języka wizualnego i jednocześnie ucieleśniające ideę uniwersalizmu barona de Coubertina, zaprojektowano piktogramy […] dla igrzysk olimpijskich.
cdn…
Źródła:
http://www.theolympicdesign.com/deu/olympic-collection/graphics/pictograms/
https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-history-of-the-olympic-pictograms-how-designers-hurdled-the-language-barrier-4661102/
http://library.la84.org/6oic/OfficialReports/1948/OR1948.pdf
http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/18055/1/HJart0500100650.pdf
http://projektowanieinformacji.blogspot.com/2010/03/

The History of the Olympic Games icons

https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-history-of-the-olympic-pictograms-how-designers-hurdled-the-language-barrier-4661102/

Komunikacja wizualna w przestrzeni publicznej
na przykładzie piktogramów olimpijskich.

Część druga.

Od czasów Tokio opracowanie piktogramów olimpijskich stało się standardowym elementem przygotowań komunikacji wizualnej każdych igrzysk. Tak samo trudno wyobrazić nam sobie dzisiaj Olimpiadę bez oficjalnego logo czy maskotki, jak i bez symboli ilustrujących dyscypliny sportowe.

W 1968 roku gospodarzem Olimpiady został Meksyk. Proste, czarno-białe znaki z Japonii zastąpiono intensywnie kolorowymi formami, łączącymi tradycję sztuki meksykańskiej z charakterystycznymi dla lat 60’ XX wieku nurtami psychodelicznymi. Poza tym piktogramy z Tokio to graficzne studium całej ludzkiej postaci, podczas gdy znaki z Meksyku skupiają się na ekspresyjnym detalu, sprzęcie lub części ciała sportowca. Upodabnia je to, tym samym, do przedkolumbijskich glifów i pozwala im, z jeszcze większą siłą, wpisać się w wielowymiarowy kontekst kultury meksykańskiej. Ich autorem jest amerykański grafik Lance Wyman.

Kolorowe piktogramy Lance’a Wyman’a nie tylko zdominowały wszystko, co dotyczyło bezpośrednio Olimpiady: bilety, stadiony, pamiątki, medale, znaczki pocztowe, ale też opanowały całą przestrzeń publiczną Mexico City. Aby ułatwić komunikację w mieście, gdzie poziom analfabetyzmu był jeszcze wciąż wysoki, w mieście, do którego przyjechały delegacje sportowe i widzowie z całego świata, powstał system oznaczeń w metrze. Każdy piktogram przedstawiał charakterystyczny dla danej stacji element architektoniczny lub krajobrazowy.

Z resztą, przy okazji Igrzysk olimpijskich w Meksyku stworzono wieloaspektową oprawę wizualną. Złożyła się na nią praca całego sztabu twórców, nie tylko grafików, ale również architektów przestrzeni miejskich, dizajnerów (przynajmniej tak byśmy ich dzisiaj nazwali), rzeźbiarzy, projektantów mody… To z pewnością materiał na dłuższe rozważania.

Wracając jednak do tematu piktogramów olimpijskich, pora zająć się najsłynniejszym chyba projektem, jakim były znaki stworzone przez Otl Aichera w 1972 roku na Igrzyska w Monachium. Zadaniem Aichera było opracowanie radykalnie innej koncepcji wizualnej od tej z ostatnich niemieckich igrzysk z 1936 roku. Tamte piktogramy zbyt jednoznacznie kojarzyły się z faszystowską III Rzeszą. Aicher dorastał w nazistowskich Niemczech, odmówił wstąpienia do Hitlerjugend i zdezerterował z armii. Zarówno dla Niemieckiego Komitetu Olimpijskiego, jak i dla samego twórcy pokusa przeprojektowania, skażonego ideologią hitlerowską obrazu Niemiec była niezwykle kusząca. Olimpiada była idealną okazją.
Bazą monachijskiego systemu ikon jest bardzo gęsta siatka projektowa i rygorystyczne zasady wpisywania w nią obrazu. Nie ma tu zbędnych ozdobników, tylko minimalistyczny, podstawowy kształt.

Mimo to piktogramy Aichera są niezwykle dynamiczne, uniwersalne i ponadczasowe. Jest w nich akurat tyle szczegółów, ile trzeba, żeby szybko, z łatwością odczytać jaką przedstawiają dyscyplinę sportu.

Aicherowi udało się stworzyć uniwersalny język obrazu, a jego piktogramy stały się ikonami współczesnej kultury wizualnej.
Portugalski profesor dizajnu Carlos Rosa, tak opisywał je w swojej książce “Pictografia Olímpica”:
[…] narysował obszerną serię piktogramów na siatce modułowej podzielonej liniami poziomymi, pionowymi i ukośnymi. To bardzo dobry przykład chłodnej niemieckiej geometrii, całkowicie wystandaryzowany, zaprojektowany pod ścisłą kontrolą matematyczną język wizualny. Piktogramy Aichera były nieuniknionym kamieniem milowym w projektowaniu systemów piktograficznych.
I rzeczywiście, stały się one nie tylko znakiem firmowym Igrzysk Olimpijskich w 1972 roku, ale zostały również wykorzystane w 1976 roku w Montrealu.

Do dzisiaj piktogramy te są referencją dla projektantów i grafików.
cdn…

Źródła:
https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-history-of-the-olympic-pictograms-how-designers-hurdled-the-language-barrier-4661102/
http://www.lancewyman.com
http://olympic-museum.de/design/lancewyman/wyman.php

Olympic Pictograms

The History of the Olympic Games icons


http://www.piktogramm.de/en/#c53
http://setiyowidodo.blogspot.com/2012/07/perkembangan-piktogram-cabor-olimpiade.html